3 december 2014 is het 10-jarig jubileum gevierd van het Nationaal Onderduikmuseum in Aalten. Een museum met een bijzonder concept waarin de geschiedenis van het gebouw de basis vormt. Beleving en betekenis staat er centraal en de bezoekers, van jong tot oud, kunnen zelf op onderzoek naar de verborgen verhalen van de bewoners en de gemeenschap van Aalten tijdens de oorlog. Scholen uit Duitsland en Nederland komen graag voor de educatieve programma’s van het museum. Het concept van ‘verhalen vertellen’ was baanbrekend in 2004. Het werkt nog steeds gezien de reactie van de bezoekers, die in grote getale de weg naar Markt 12 weten te vinden. Steevast is men verrast en komen er verhalen los. Juist de verhalen die aanzetten tot eigen bespiegelingen over posities waar men in terecht kwam en de keuzes die men al dan niet kon of moest maken. Hoe is dit bijzondere museum opgezet en wie waren daarbij betrokken? We gaan terug naar de ontstaansgeschiedenis.

Educatie centraal

Eind jaren negentig vorige eeuw bestonden er in Aalten al plannen om het pand naast museum Frerikshuus te kopen van de familie Kempink, om er een museum over verzet en onderduik in de Achterhoek te vestigen. In 2001 keurde de euregio Enschede-Gronau de projectaanvraag Interreg IIIA-project ‘Vreemdelingenhaat/racisme – verleden en toekomst’ goed. De gemeente Aalten was de officiële aanvrager van een grensoverschrijdend expositieconcept met speciale aandacht voor scholen. De overlegstructuur bestond uit de SUM (de Stuurgroep Uitbreiding Museum), die de supervisie had over de nieuwbouw, restauratie en totale inrichting en educatie van de Aaltense Musea. Men kwam bijeen in het Gemeentehuis te Aalten, onder leiding van burgemeester Bouwers. De Vereniging van Aaltense Musea ging onder leiding van Ben Boersema (Gelders Erfgoed in Zutphen) aan de slag met het educatieve gedeelte van het museum, dat de naam Markt 12 kreeg. Het projectteam bestond tot juni 2004 uit Ben Boersema, Anne Peil (Münster) en Peggy de Wit-Valke (Heelsum). Deze laatste werd vanaf september 2003 vervangen en daarna opgevolgd door Femke Akerboom (Amsterdam/Nijmegen), die net als Anne Peil later in dienst genomen werd door de Vereniging Aaltense Musea.

Euregionale samenwerking

Gedurende vier jaren werd er samengewerkt met ruim 40 instituten, samenwerkingsverbanden, organisaties en bedrijven. In de projectgroep Educatie Markt 12 waren vanuit het onderwijs vertegenwoordigd het Schulamt für den Kreis Borken, Amt für Kultur und Öffentlichkeitsarbeit, Kreis Borken, Landschaftsverband Westfalen-Lippe (Abteilung 70 Kulturpflege) te Münster, Volkshochschule Borken en het middelbaar en lager onderwijs in de Achterhoek. Ook werd samengewerkt met de Lernwerkstatt te Bocholt. Wat betreft het concept en uitvoering werd samengewerkt met Bureau Marcelwoutersontwerpers te Eindhoven (interactief ontwerp inrichting), Frappant Aalten (website en grafisch ontwerp), de Stichting Gelders Erfgoed in Zutphen en de Anne Frank Stichting te Amsterdam. Verder werd samengewerkt met het Anne Frank Zentrum in Berlijn, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) in Amsterdam. Lokaal waren banden met de synagogen in Aalten en Winterswijk en de Stichting Vrienden van Kolle Kaal.

Openingen en vervolg

De opening van de nieuwe Aaltense Musea, door de Regierungpräsident van Münster en de Commissaris van de Koningin in Gelderland, vond plaats op 3 december 2004. Ruim 300 genodigden uit Duitsland en Nederland waren aanwezig. Ook kwam het tweetalige stripboek ‘Das Versteck/De Schuilhoek’ uit. De eerste exemplaren werden op feestelijke wijze aangeboden aan de Euregio-Ratspräsident Dr. Cyprian en de Aaltense burgemeester Bouwers.

Diverse organisaties vanuit het Duitse en Nederlandse onderwijs werkten samen met het Educatief Team Markt 12 in het ontwikkelen en testen van de educatieve programma’s. Voor de maand april 2005 waren in totaal 28 schoolgroepen gepland, zowel Duitse als Nederlandse, die de verschillende educatieve programma’s hebben uitgetest. Vanaf september 2005 konden alle bezoekende scholen er gebruik van maken. In de maand april werd begonnen met een publieksonderzoek onder de bezoekende scholen, vanaf mei 2005 werden ook andere publieksgroepen geënquêteerd. Het publieksonderzoek werd opgezet door Stans Seignette, in het kader van een stage van de Reinwardt Academie te Amsterdam, de belangrijkste opleiding voor museumstudies in Nederland. Tot slot is het project in de praktijk ook inhoudelijk voltooid volgens het in 2001 ingediende projectplan. Aan de verwachtingen is ruimschoots voldaan, steeds in goed overleg met de vertegenwoordigers van de euregio, met name de heer A. Jaegers.

Grote dank gaat uit naar de euregio en overige co-financiers die dit bijzondere grensoverschrijdende project in Aalten mogelijk gemaakt hebben. Naast de eindverantwoordelijkheid van de gemeente Aalten is het natuurlijk vooral de Vereniging Aaltense Musea, in al haar geledingen, die samen met het projectteam Markt 12 zo’n stevige basis hebben gelegd voor dit bijzondere museum in Aalten.

Bron: Verslag Ontstaansgeschiedenis, 4 februari 2015 door Ben Boersema.

Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background